Yankı'nın Son Sayısı >1923 DEN BUGÜNE CUMHURBAŞKANLARI

Türkiye Cumhuriyeti 91 yıllık tarihinde 11 cumhurbaşkanı gördü. Bunlardan dokuz cumhurbaşkanını Türkiye Büyük Millet Meclisi seçti. İki tanesi ise askeri darbelerin ardından Cumhurbaşkanlığı’na gelen Cemal Gürsel ve Kenan Evren oldu. 
Kenan Evren ve Cemal Gürsel askeri müdahale sonrası yayınladıkları anayasayı halka sunarak onaylatmış ve TBMM tarafından Cumhurbaşkanı seçilmiş iki isim olarak karşımıza çıkmışlardır
10 Ağustos 2014 tarihinde ise Türkiye Cumhuriyeti’nde bir ilk olarak Cumhurbaşkanını halk tarafından seçildi. 12. Cumhurbaşkanı olan Recep Tayyip Erdoğan 2019 tarihine kadar bu görevi sürdürecek.


MUSTAFA KEMAL ATATÜRK
Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı olan Mustafa Kemal’in Cumhurbaşkanlığına giden bu tarihi serüven şu şekilde vücud bulmuştur.1881 yılında, Osmanlı İmparatorluğu’nun bir ili olan Selanik’te doğdu. Babası Ali Rıza Efendi, annesi Zübeyde Hanım’dır. Babasını küçük yaşta kaybettikten sonra ilkokulu Selanik’te Şemsi Efendi Mektebi’nde okudu. Öğrenimini Selanik Askerî Rüştiyesi ve Manastır Askeri İdadisi’nde sürdürdü. 1899’da girdiği İstanbul Harbiye Mektebi’ni 1902 yılında piyade teğmeni rütbesiyle, Harp Akademisi’ni de 1905’te kurmay yüzbaşı olarak bitirdi. 
     23 Ağustos 1921’de tekrar saldırmaya başlayan yunan ordusuna büyük kayıplar vererek bozguna uğratıldı. . Bu zafer nedeniyle Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından Mustafa Kemal’e ‘Mareşal’ rütbesi ve ‘Gazi’ unvanı verildi. Türk Ordusu, vatanı düşman işgalinden kurtarmak için 26 Ağustos 1922’de karşı saldırıya başladı. Mustafa Kemal Paşa’nın yönettiği Başkomutan Meydan Savaşı’n Türk Ordusu Yunan Ordusu’nun büyük kısmını yok etti. Bozguna uğrayarak kaçan düşman kuvvetlerini izleyen Türk Ordusu  9 Eylül 1922’de İzmir’e girdi. 11 Ekim 1922’de Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalandı İşgalci güçler ise Anadolu’dan hızla birliklerini çekmek zorunda kaldılar. Kurtuluş savaşı ardından TBMM tarafından 29 Ekim 1923 günü Cumhuriyeti ilan etti. Cumhuriyetin ilanı ile TBMM oylaması sonucunda Mustafa Kemal Cumhurbaşkanı oldu. Demokratik ve halkın seçtiği milletvekillerinin yaptığı oylama sonucunda Ulu önder Mustafa Kemal Türkiye Cumhuriyeti’nin  ilk Cumhurbaşkanı oldu. 1938 yılı vefatına kadar ise dört kez Cumhurbaşkanlığı yaptı. Türkiye Cumhuriyeti Devletinin Cumhurbaşkanlığı görevini en uzun yürüten kişi oldu. Bu makama TBMM’nin yaptığı seçimler sonucunda demokratik yollar ile gelmiştir. Mustafa Kemal’e, 24.11.1934 günlü, 2587 sayılı kanunla Atatürk soyadı verildi ve bu soyadının başkaları tarafından kullanılması yasaklandı.
Mustafa Kemal Atatürk, görev sürecinde Türkiye’nin zorluk çekeceği alanlarda Türkiye politikasında milli duyarlılıkla önlemler almıştır. Dünya ile uyumunu sağlayacak ve hızla ilerlemesine yol açacak bir çok alanda reform yapmıştır. Aynı dönemde dış politikada da önemli adımlar atıldı; Milletler Cemiyeti’ne girilmesi (1932), Balkan Antantı’ nın imzalanması (1934), Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936) ve Sadabat Paktı (1937) gibi girişimler Türkiye’nin bölgesinde ve dünyada etkili bir aktör olarak öne çıkmasına katkıda bulundu. Atatürk vefat etmeden önce ise Hatay’ın anavatana 
Mustafa Kemal Atatürk 57 yıllık ömrünü Türk Milleti Türk topraklarında bağımsız ve özgür yaşaması için çaba göstermiş, girdiği savaş ve müzakerelerden başarı ile çıkarak Türk halkının lideri olmuştur. 
Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu, cesur ve unutulmaz önderi Mustafa Kemal Atatürk, 10 Kasım 1938’de aramızdan ayrıldı. Atatürk’ün bugün kabri Türkiye Cumhuriyeti’nin başkenti Ankara da Anıtkabirdedir.


İSMET İNÖNÜ
1884 yılında İzmir şehrinde dünyaya geldi. İlk ve orta öğrenimini Sivas’ta tamamlayan İsmet Paşa  bir yıl Sivas’ta Mülkiye İdadisi’nde okuduktan sonra, 1897 yılında İstanbul’daki Mühendishane İdadisi’ne gitti. 1901’de Mühendishane-i Berri-i Hümayun’a (Kara Harp Okulu) giren İsmet İnönü, bu okulu 1903’te topçu teğmeni olarak birincilikle bitirdi. 1906’da Erkân-ı Harbiye Mektebi’nden gene birincilikle mezun olarak kurmay yüzbaşı rütbesiyle Edirne’deki 2. Ordu’nun 8. Alayı’nda bölük komutanlığına atandı. Bu görevi sırasında İttihat ve Terakki Cemiyetine üye oldu (1907)
I. İnönü Savaşından başarı ile çıkmış olan İsmet İnönü Tuğgeneralliğe yükselmiştir. Sakarya Meydan Savaşı ve Büyük Taarruz’dan sonra kazanılan zafer üzerine Mudanya Ateşkes toplantısında Büyük Millet Meclisi’ni temsil etti. 1922’de hariciye vekili oldu. İsmet İnönü geçmiş zamanlardan beri almış olduğu eğitim ve başarılı insanlarla çalışma fırsatı bulması onun müzakere yeteneğini de geliştirmiştir. Bunun sonucunda 24 Temmuz 1923 yılında imzalanan ve Türkiye’nin itilaf devletlerinden kurtulmasında oldukça önemli Lozan Antlaşmasını imzalayarak yurda dönüş yapmıştır.
Cumhuriyetin ilânından sonra 1923–1924 yıllarında kurulan hükümetin ve aynı zamanda Türkiye Cumhuriyeti’nin de ilk başbakanı olmuştur.  Halk Fırkası Genel Başkan Vekilliği’ni üstlendi. 1934’te Soyadı Kanunu çıktığında Atatürk’ün verdiği İnönü soyadını alan İsmet Paşa, başbakanlık görevini 1925–1937 yılları arasında da sürdürdü.
1938’de Atatürk’ün vefatından sonra TBMM üyeleri tarafından seçim yolu ile Türkiye Cumhuriyeti’nin İkinci Cumhurbaşkanı olmuştur. 



CELAL BAYAR
Çok partili hayata geçişin sağlandığı dönemde sivrilen ve Türkiye Cumhuriyeti’nin 1946 yılında Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan ile birlikte Demokrat Parti’yi kurup ve başkanlığa getiren bir isimdir. Parti, halk cephesinde oldukça benimsendi ve kısa sürede büyük çevre edinerek girilen seçimlerde birinci parti olarak çıkmayı başardı. 
Celal Bayar, 22 Mayıs 1950’de Türkiye Büyük Millet Meclisi’nce Türkiye’nin üçüncü cumhurbaşkanı seçildi. 10 yıl boyunca sürdürdüğü bu görevden 27 Mayıs askerî müdahalesi ile 1960 yılında uzaklaştırılan Mahmut Celal Bayar, 15 Eylül 1961’de Yassıada Mahkemesi tarafından idama mahkûm edildi. Cezası daha sonra müebbet hapse çevrilerek Yassıada’dan Kayseri Bölge Cezaevi’ne nakledilen Bayar, 7 Kasım 1964’te rahatsızlığı nedeniyle serbest bırakıldı.
1903 yılında Reşide Hanım’la evlenen ve üç çocuğu olan Celal Bayar 22 Ağustos 1986 günü İstanbul’da vefat etti.

CEMAL GÜRSEL
1895 yılında Erzurum’da doğdu. İlköğrenimini Ordu ilinde bitirdi. 1915–1917 yıllarında Topçu Subayı olarak Çanakkale Savaşlarına katılan Cemal Bey, Filistin ve Suriye cephesinde görev aldı. Kurtuluş Savaşı süresince Batı cephesindeki tüm savaşlara katıldı ve başarılar kazandı.
1929 yılında Harp Akademisi’ni bitiren Gürsel, 1958 yılında Kara Kuvvetleri Komutanlığı’na atandı. Siyasi hayata atılmayı düşünen Cemal Gürsel mayıs 1960 da silahlı kuvvetlere bağlı olduğu görevden istifa etti. 27 Mayıs 1960 günü gerçekleştirilen askerî müdahaleden hemen sonra MBK’nın başına getirildi. 28 Mayıs’ta devlet ve hükümet başkanlığı, Türk Silahlı Kuvvetleri Başkomutanlığı ve Milli Savunma Bakanlığı yetkilerini üstlenerek yeni hükümeti kurdu. Devrik Başbakan Adnan Menderes ve iki bakanının idam edilmesinden sonra yeniden demokratik düzene dönülmesi ve 1961 Anayasası’nın hazırlanmasında rol oynadı. 
 Halkoyuna sunulan ve kabul edilen bu Anayasa gereğince 10 Ekim 1961’de oylanan seçimlerden sonra Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından Türkiye’nin dördüncü cumhurbaşkanı seçildi.1966 yılında başlayan rahatsızlığının, görevini yapmasına engel olacak duruma gelmesi üzerine, TBMM kararıyla cumhurbaşkanlığı görevine son verildi.1927  yılında Melahat Hanım’la evlenen ve bir çocuğu olan Cemal Gürsel, 14 Eylül 1966’da vefat etti.


CEVDET SUNAY
1899 yılında Erzurum’da doğdu. Sunay İlk ve orta öğrenimini Erzurum, Kerkük, Edirne ve İstanbul’da Kuleli Askerî Lisesi’nde yaptı. I. Dünya Savaşı sırasında 1917 yılında subay adayı olarak eğitim kampına katıldı. Aynı yıl Filistin cephesinde görev aldı. 1918 yılında Mısır’da İngilizlere esir düştü. Esaretten döndükten sonra Kurtuluş Savaşı’na katılarak önce Güney, ardından Batı cephesinde hizmetlerde bulundu.
Cevdet Sunay hayatı boyunca askeri cephelerde bulunmuş ve Osmanlı sınırlarına hakim bir insan olarak yetişmiştir. Askeri hayatından siyasi hayata geçmiş olması onu Türkiye Cumhuriyeti’nin beşinci Cumhurbaşkanı olarak karşımıza çıkarmıştır.
1927 yılında Harp Okulu’nu, 1930 yılında ise Harp Akademisi’ni bitirdi. 1949’dan sonra generallik rütbelerinde görev yapan Cevdet Sunay, 1960 yılında Genelkurmay Başkanlığı’na atandı. Genelkurmay Başkanlığından 1966 yılında emekliye ayrılmasının ardından Cumhuriyet Senatosu kontenjan üyeliğine getirildi. Sunay, Gürsel’in rahatsızlığı sebebiyle cumhurbaşkanlığı görevinin sona ermesi üzerine 28 Mart 1966’da Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından Türkiye’nin beşinci cumhurbaşkanı seçildi. 
 Yedi yıllık Cumhurbaşkanlığı süresini doldurduktan sonra 1973 yılında cumhurbaşkanlığından ayrıldı. 1980’deki askeri müdahaleye değin anayasa gereğince Cumhuriyet Senatosu üyesi oldu.1929 yılında Atıfet Hanım’la evlenen ve üç çocuğu olan Cevdet Sunay, 22 Mayıs 1982’de vefat etti.



FAHRİ KORUTÜRK
1903 yılında İstanbul’da doğan Fahri Korutürk 1916 yılında Bahriye Mektebi’ne girdi. 1923 yılında Deniz Harp Okulu’nu, 1933 yılında Deniz Harp Akademisi’ni bitirdi. 1936’da Montrö Boğazlar Konferansı’na askerî uzman olarak katıldı. 1950 yılında ise askeri alan da gösterdiği başarılar sayesinde amiralliğe yükseldi. Oramiralliğe kadar çeşitli rütbelerde komuta görevleri yapan Korutürk, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı görevinden 1960 yılında emekli olduktan sonra Moskova Büyükelçiliği’ne atandı. Ardından Madrid Büyükelçiliğine getirildi. 1965’te görevinden istifa ederek Türkiye’ye geri dönüş yaptı.

1968 yılında Cumhuriyet Senatosu üyesi oldu. 1973 yılında ise talip olduğu Cumhurbaşkanlığı görevine Türkiye Büyük Millet Meclisi’nce Türkiye Cumhuriyeti’nin altıncı cumhurbaşkanı olarak seçildi.Fahri Korutürk Cumhurbaşkanlığı süresince Askeri özelliklerini dışarıda tuttuğunu askeri ve sivil hayatı birbirinden ayırdığını dile getirmiştir. 1980 yılında yedi yıllık hizmet süresi tamamlandığından cumhurbaşkanlığı görevinden ayrıldı ve 12 Eylül 1980 askerî müdahalesine kadar Cumhuriyet Senatosu tabii üyeliği sürdü.1944 yılında Emel Hanım’la evlenen ve üç çocuğu olan Fahri Korutürk, 12 Ekim 1987’de vefat etti.


KENAN EVREN
1917 yılında Manisa ilinin Alaşehir ilçesinde doğan Evren İlk ve orta öğrenimini Alaşehir, Manisa, Balıkesir, İstanbul’da sürdürdü ve Maltepe Askerî Lisesi’nden mezun oldu.
1938 yılında Kara Harp Okulu’nu, 1949 yılında Harp Akademisi’ni bitiren Kenan Evren topçu subayı ve kurmay subay olarak silahlı kuvvetlerin çeşitli kademelerinde görev yaptı.  
Dokuzuncu Kore Türk Tugayı’nda önce Harekât ve Eğitim Şube Müdürlüğü, sonra Kurmay Başkanlığı görevlerinde bulundu. Ordu Komutanlığı ve Kara Kuvvetleri Komutanlığı’ndan sonra 7 Mart 1978’de Genelkurmay Başkanlığı’na atandı. 12 Eylül 1980’de gerçekleştirilen askerî darbeyle diğer görevlerinin yanı sıra Milli Güvenlik Konseyi ve devlet başkanlığını da üstlendi.7 Kasım 1982’de halkoyuna sunulan ve kabul olunan Anayasa ile Türkiye’nin yedinci cumhurbaşkanı olarak göreve başladı. 9 Kasım 1989’da görev süresini tamamlayarak cumhurbaşkanlığından ayrıldı.1944 yılında Sekine Hanım ile evlenen Kenan Evren üç çocuk babasıdır.


TURGUT ÖZAL
13 Ekim 1927’de Malatya’da doğan Turgut Özal, 1967–1971 yıllarında Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı görevini yürüttü. Ayrıca Ekonomik Koordinasyon Kurulu, Para ve Kredi Kurulu, RCD Koordinasyon Kurulu ve AET Koordinasyon Kurulu başkanlıklarında bulundu.1971–1973 yıllarında Dünya Bankası’nda danışman olarak görev yaptı.
Türkiye’ye döndükten sonra çeşitli sınaî kuruluşlarında çalıştı ve 1979 yılı sonlarına doğru Başbakanlık Müsteşarı olarak atandı. Aynı dönemde Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı görevini de vekâleten yürüttü. Türkiye ekonomisini liberalleştirmeyi hedefleyen ve 24 Ocak Kararları olarak bilinen geniş çaplı programın hazırlanmasında önemli rol oynadı.12 Eylül 1980 askerî müdahalesinden sonra kurulan hükûmete ekonomik işlerden sorumlu Başbakan Yardımcısı olarak atandı. 1982 yılında bu görevinden istifa etti. 
      1983 yılında Anavatan Partisi’ni kurdu ve aynı yıl yapılan genel seçimlerde partisinin birinci gelmesi üzerine hükümeti kurmakla görevlendirildi ve Türkiye Cumhuriyeti’nin 19. Başbakanı oldu. 1987 seçimleri sonrasında tekrar hükümet kurdu ve başbakan olarak görev yaptı.31 Ekim 1989’da Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından Türkiye Cumhuriyeti’nin sekizinci cumhurbaşkanı olarak seçilen Özal 9 Kasım 1989 günü bu görevine başladı.17 Nisan 1993 günü geçirdiği bir rahatsızlık sonucu görevi sırasında vefat etti. 1954’te Semra Hanım’la evlenen Turgut Özal’ın üç çocuğu bulunuyordu.



SÜLEYMAN DEMİREL
1924’te Isparta’nın Atabey ilçesine bağlı İslamköy’de doğdu. İlköğrenimini doğduğu köyde, ortaokul ve liseyi Isparta ve Afyon’da bitirdi. Şubat 1949’da İTÜ İnşaat Fakültesi’nden mezun oldu. Siyasî yaşamına, 1962 yılında, Adalet Partisi Genel İdare Kurulu üyeliği ile başladı. 
  28 Kasım 1964’te bu partiye genel başkan seçilmesinin ardından, kurulmasını sağladığı ve Şubat-Ekim 1965 aylarında görev yapan koalisyon hükûmetinde Başbakan Yardımcısı ve Devlet Bakanı olarak görev aldı. 
10 Ekim 1965 genel seçimlerinde Isparta Milletvekili seçildi. Seçimlerde Adalet Partisi’nin tek başına iktidar olması üzerine Türkiye’nin 12. Başbakanı olarak hükûmeti kurdu. Süleyman Demirel 4 yıl süren bu hükûmetten sonra 1969, 1970, 1975, 1977 ve 1979 yıllarında 5 kez daha hükümet kurdu.12 Eylül 1980’de gerçekleşen askerî müdahale üzerine görevden uzaklaştırıldı ve yedi yıl yasaklı olarak siyaset dışı kaldı. 
 6 Eylül 1987’de yapılan halk oylaması ile siyasî yasaklar kaldırılınca Süleyman Demirel 24 Eylül 1987’de Doğru Yol Partisi Genel Başkanlığı’na seçildi. 29 Kasım 1987’de yapılan genel seçimlerde Isparta milletvekili olarak yeniden TBMM’ye girdi. 20 Ekim 1991’de yapılan genel seçimle oluşturduğu koalisyonla 49. Hükûmet’te başbakan olarak görev aldı.16 Mayıs 1993’te, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından Türkiye’nin 9. Cumhurbaşkanı seçildi. Demirel, 16 Mayıs 2000 günü görev süresini tamamlayarak cumhurbaşkanlığından ayrıldı.1948 yılında Nazmiye Hanımla evlendi.


AHMET NECDET SEZER
1941’de Afyon’da doğdu. 1958 yılında Afyon Lisesi’ni, 1962’de Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni bitirdi. Aynı yıl Ankara’da hâkim adayı olarak göreve başladı. Askerliğini Kara Harp Okulu’nda yedek subay olarak yaptı. Sezer, sırasıyla Dicle ve Yerköy Hâkimlikleri ile Yargıtay Tetkik Hâkimliği görevlerinde bulundu. Medeni Hukuk alanında 1977-1978’de Ankara Hukuk Fakültesi’nde yüksek lisans öğrenimi yaptı.1983’te Yargıtay üyeliğine seçildi. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi Üyesi iken Yargıtay Genel Kurulu’nca belirlenen üç aday arasından cumhurbaşkanı tarafından 1988’de Anayasa Mahkemesi asıl üyeliğine atandı. Sezer, Anayasa Mahkemesi Kurulu’nca da 6 Ocak 1998’de Anayasa Mahkemesi Başkanlığı’na seçildi.
 5 Mayıs 2000’de Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından Türkiye’nin onuncu cumhurbaşkanı olarak seçildi. 16 Mayıs 2000’de başladığı görevini 28 Ağustos 2007 tarihinde tamamladı.1964 yılında Semra Hanım’la evlenen Ahmet Necdet Sezer üç çocuk babasıdır.

ABDULLAH GÜL
29 Ekim 1950’de Kayseri şehrinde dünyaya gelen Abdullah Gül öğrenimini Kayseri Lisesi ve İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi’nde yaptı. Aynı fakültede başladığı doktora çalışmaları için iki yıl İngiltere’de kaldı ve 1983’te İstanbul Üniversitesi’nden Doktor unvanı aldı.
1991 – 2007 yılları arasında Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde beş dönem Kayseri Milletvekili olarak hizmet verdi. 1991 – 1995 yılları arasında TBMM’de Plan ve Bütçe Komisyonu üyeliği yaptı. 1991 - 2001 yılları arasında Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi üyesi olarak Konsey’in Kültür, Tüzük, Siyasi ve Ekonomik Kalkınma komitelerinde çalıştı. 1995 – 2001 yılları arasında TBMM’de Dışişleri Komisyonu’nda üye olarak görev yaptı. 1996’da kurulan 54. Hükümet’te Devlet Bakanı ve Hükümet Sözcüsü olarak görev aldı. 2001’de Adalet ve Kalkınma Partisi’nin kuruluşunda rol alan öncülerden oldu. Siyasî ve Hukukî İşlerden Sorumlu Genel Başkan Yardımcısı olarak görev yaptı.
24 Nisan 2007 tarihinde Cumhurbaşkanlığına aday olan Abdullah Gül, seçim sürecinin yarıda kalması ve TBMM’nin erken seçim kararı alması üzerine 22 Temmuz 2007’de beşinci kez Kayseri milletvekili seçildi. Yeni Meclisin önündeki ilk gündem maddesi olan Cumhurbaşkanlığı seçimi için tekrar aday oldu. Abdullah Gül, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından 28 Ağustos 2007 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti’nin on birinci Cumhurbaşkanı seçildi. Tekrar aday olmayan Gül’ün görev süresi 28 Ağustos 2014 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti’nin halk tarafından seçilmiş ilk Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a devretmesiyle son buldu. 


 





Parlametre
Serbest Kürsü

Anket

Türkiye'nin Dış Politikasını Olumlu Seyirde Güçlendirecek Ana Unsur Nedir ?
Yankı Dostluk Platformu
  • Facebook'ta Yankı Dergisi
  • Twitter'da Yankı Dergisi
  • Youtube'ta Yankı Dergisi